- 1. Myksomatoza
Ta zakaźna i bardzo zaraźliwa choroba przebiega ze zmianami na skórze w postaci miejscowych obrzęków umiejscowionych głównie w okolicy naturalnych otworów ciała. Źródłem zakażenia są chore króliki i bezobjawowi nosiciele wirusa. Chore zwierzęta wydalają zarazki z moczem, śliną, kałem i wyciekiem z nosa i oczu. Choroba szerzy się przez bezpośredni kontakt a także za pośrednictwem zanieczyszczonej odchodami chorych zwierząt wody i paszy , ale również przez osoby i sprzęt skażone wirusem. Główną rolę w rozprzestrzenianiu się zakażenia odgrywają owady krwiopijne tj. komary, bolimuszka, muchy i pchły. Stąd nasilenie myksomatozy możemy obserwować od sierpnia do października, kiedy występuje największa aktywność tych owadów.
Okres inkubacji (5-14 dni) i przebieg choroby zależą od drogi zakażenia, ilości i zjadliwości wirusa, odporności rasowej i osobniczej oraz warunków zootechnicznych.
W Europie odsetek śmiertelności wynosi 95-100%. Choroba może przebiegać w postaciach nadostrej, ostrej i przewlekłej guzowatej. W postaci nadostrej jedynym objawem klinicznym jest zaczerwienienie spojówek a śmiertelność dochodzi do 100%. W postaci ostrej charakterystycznym objawem choroby jest pojawienie się po 3-4 dniach po zakażeniu obrzęków na głowie, powiekach i zewnętrznych narządach płciowych. Temperatura ciała dochodzi nawet do 42şC. Następnie tworzą się galaretowate obrzęki podskórne dookoła uszu, nosa, oczu oraz zewnętrznych narządów płciowych. W 6-8 dniu pojawia się śluzowo-ropny wypływ z oczu. Po pewnym czasie pojawia się duszność spowodowana m.in. zapaleniem płuc. Ropne zapalenie powiek spojówek prowadzi do ślepoty. Zejście śmiertelne następuje w ciągu 7-14 dni. Postać przewlekła może wystąpić pierwotnie lub wtórnie u królików, które przeżyły ostrą postać choroby. Po 10-15 dniach od zakażenia tworzą się galaretowate obrzęki na uszach, łapach i nosie. Następnie gorące i bolesne obrzęki w okolicy krocza, kończyn, odbytu i narządów płciowych. W końcowym okresie choroby może dochodzić do porażeń spowodowanych atakiem ośrodkowego układu nerwowego. Śmiertelność wynosi 25-100%. W łagodnym przebiegu choroba kończy się wyzdrowieniem.
W badaniu sekcyjnym stwierdza się obecność podskórnych guzków lub rozlanych zgrubień na wargach, w okolicy nosa, na powiekach, u podstawy małżowiny usznej i w okolicy odbytowo-płciowej. Ponadto obrzęk płuc, odoskrzelowe zapalenie płuc, rozrostowy obrzęk śledziony i zmiany zapalne w układzie rozrodczym i moczowym.
Według ustawy o ochronie zdrowia zwierząt oraz zwalczaniu chorych zakaźnych zwierząt z dnia 11marca 204r. Myksomatoza należy do chorób podlegających obowiązkowi rejestracji. Zwalczanie tej choroby polega głównie na szybkiej likwidacji ogniska choroby, źródeł zakażenia oraz dewastacji zarazka w środowisku zewnętrznym za pomocą środków odkażających. Króliki chore i podejrzane i zakażenie o zakażenie należy uśpić a zwłoki zniszczyć, ponieważ są źródłem są źródłem zakażenia, które może przenosić się wraz z powietrzem na okoliczne fermy. Po zlikwidowaniu ogniska choroby należy przeprowadzić dezynfekcję klatek i pomieszczeń preparatami: 5% r-em formaliny, 1-2% r-em sody żrącej i 2% r-em Virkonu.
Profilaktyka swoista polega na szczepieniu królików zdrowych, powyżej 4 tygodnia życia . Szczepionka zalecana jest również w hodowlach, w których stwierdzono sporadyczne przypadki myksomatozy. Wówczas króliki chore należy zabić a zdrowe zaszczepić. Szczepionkę podaje się w ilości 1 ml zwierzętom, które ukończyły 4 tygodnie życia i osiągały ponad 0,5kg masy ciała. Po 4 miesiącach należy powtórzyć szczepienie. Pełna odporność swoista pojawia się po 8 dniach od momentu zaszczepienia i utrzymuje się przez 5-6 miesięcy. Szczepienie powtarza się corocznie. Zwierzęta stada podstawowego przeznaczone do rozrodu muszą być po 6 miesiącach powtórnie zaszczepione, co ma na celu utrzymanie w organizmie odpowiedniej ilości przeciwciał, które u samic ciężarnych przechodzą przez łożysko do płodu. Króliki z grupy zwiększonego ryzyka (okolica w której żyją dzikie króliki, kontakt z pchłami) powinny być szczepione 2 razy do roku: lutym-marcu i lipcu-sierpniu.
- 2. Wirusowa krwotoczna choroba królików – pomór królików
Zaraźliwa choroba królików domowych charakteryzująca się skazą krwotoczną we wszystkich narządach wewnętrznych (szczególnie płucach i wątrobie) oraz bardzo wysokim wskaźnikiem śmiertelności 70-100%. Jej nasilenie obserwuje się najczęściej w okresie jesienno-zimowym. Źródłem zakażenia są chore króliki wydalające w okresie wiremii duże ilości zarazka wraz z wydzielinami i wydalinami ze śliną i wyciekiem z nosa. Również źródłem zakażenia są ozdrowieńcy, będący nosicielami i siewcami wirusa przez ponad 4 tygodnie. Wtórnym źródłem zakażenia jest ściółka oraz woda i pasza zanieczyszczona odchodami chorych zwierząt. Naturalnym rezerwuarem wirusa są króliki dziko żyjące. Przenosicielami wirusa mogą być ptaki, gryzonie, psy, koty oraz ludzie pracujące przy zwierzętach. Wirus wnika do organizmu królika drogą oddechową, pokarmową i przez uszkodzoną skórę.
Wirus wykazuje silne powinowactwo do komórek wątrobowych powodując ich obumieranie oraz do śródbłonka naczyń krwionośnych, co w efekcie powoduje zaburzenia krążenia i krzepnięcia będąc przyczyną licznych krwotoków w wątrobie, płucach, nerkach i tchawicy. Szczególnie wrażliwe na wirusa są króliki ras mięsnych. Okres inkubacji wirusa jest krótki i wynosi 16-72 godzin. Najczęściej choroba przebiega w postaci nadostrej (80-100% śmiertelności) i ostrej (40-60% śmiertelności). Postać nadostra cechuje się nagłymi upadkami bez widocznych objawów klinicznych i bez utraty apetytu. Zejście śmiertelne następuje od 16 do 48 godzin od zakażenia, i może być poprzedzone konwulsjami i innymi objawami ze strony układu nerwowego. Postać ostra występuje głównie u królików powyżej 2 m-ca życia i przebiega z gwałtownie narastającą dusznością. Również pojawić się może pienisty lub krwisty wyciek z otworów nosowych i pyszczka. Zejście śmiertelne następuje zwykle po 2 dniach od zakażenia. Postać podostra mimo zaburzeń ze strony układu pokarmowego i oddechowego, u królików, które przechorowały powoduje uzyskanie trwałej odporności, jednak pozostaje trwałe nosicielstwo zarazka, co może stanowić potencjalne źródło zakażenia.
W postaci nadostrej brak zmian w narządach wewnętrznych. W postaciach ostrej i podostrej stwierdza się skazę krwotoczną ze zmianami w płucach, wątrobie, śledzionie, jelitach, nerkach oraz obecność krwistego płynu przesiękowego w jamach ciała. Charakterystyczne zmiany obserwuje się w wątrobie, która jest powiększona, jasnoróżowa i krucha, a na jej powierzchni punkcikowate wybroczyny i ogniska martwicy. Pozostałe narządy wewnętrzne są powiększone z zastoinami krwi i wybroczynami na powierzchni.
Zgodnie z ustawą o ochronie zdrowia zwierząt oraz zwalczaniu chorób zakaźnych zwierząt z dnia 11 marca 2004r. choroba ta podlega rejestracji. Króliki chore lub podejrzane o chorobę należy poddać eutanazji a zwłoki unieszkodliwić. Po zlikwidowaniu ogniska choroby należy przeprowadzić dokładną dezynfekcję pomieszczeń oraz klatek 5% formaliną lub 1-2% NaOH.
Skutecznym sposobem zwalczania są szczepienia profilaktyczne. Króliki szczepi się powyżej 12-go tygodnia życia szczepionką Cunivac podając ją podskórnie lub domięśniowo w dawce 0,5 ml dla królików o masie ciała do 1 kg oraz 1 ml dla większych i starszych. Króliki szczepione dawka 0,5 ml po upływie 4-6 tyg. można zaszczepić ponownie 1 ml szczepionki. Odporność powstaje po 10-14 dniach i utrzymuje się 5-7 miesięcy. Zwierzęta stada podstawowego szczepi się powtórnie po upływie 6 m-cy. Przeciwwskazane jest szczepienie wykazujących objawów chorobowych oraz młodszych niż 4-6 tygodni.
- 1 Opracowanie na podstawie książki – „Choroby królików, podstawy chowu i hodowli”, aut. Krzysztof Kostro i Zdzisław Gliński